فضایل ماه مبارک رجب "

[aboutorab]

بسم الله الرحمن الرحیم
یکی از ماه ها مبارکی که در روایات ، به عمل نمودن گروهی از مستحبات در آن ماه ، به آنها توصیه شده و بعضا روایاتی دال بر فضیلت این ماه بر ماه های دیگر آمده است " ماه رجب " میباشد .مرحوم محدث قمی ( شیخ عباس قمی ) در کتاب شریف " مفاتیح الجنان " این چنین بیان نموده اند ( ترجمه فارسی ) :
در فضيلت واعمال ماه مبارك رجب است
بدانكه اين ماه وماه شعبان وماه رمضان در شرافت تمامند وروايت بسيار در فضيلت آنها وارد شده بلكه ( از حضرت رسول صلى الله عليه وآله روايت شده كه : ماه رجب ماه بزرگ خدا است وماهى در حرمت وفضيلت به آن نمىرسد وقتال با كافران در اين ماه حرام است ورجب ماه خدا است وشعبان ماه من است وماه رمضان ماه امت من است كسى كه يك روز از ماه رجب را روزه دارد مستوجب خوشنودى بزرگ خدا گردد وغضب الهى از او دور گردد ودرى از درهاى جهنم بر روى او بسته گردد )( واز حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام منقول است كه : هر كه يك روز از ماه رجب را روزه بدارد آتش جهنم يكساله راه از او دور شود وهر كه سه روز از آن را روزه دارد بهشت او را واجب گردد )( وايضا فرمود كه : رجب نام نهرى است در بهشت از شير سفيدتر واز عسل شيرينتر هر كه يك روز از رجب را روزه دارد البته از آن نهر بياشامد )( واز حضرت صادق عليه السلام منقول است كه حضرت رسول صلى الله عليه وآله فرمود كه : ماه رجب ماه استغفار امت من است پس در اين ماه بسيار طلب آمرزش كنيد كه خدا آمرزنده ومهربان است ورجب را أصب مىگويند زيرا كه رحمت خدا در اين ماه بر امت من بسيار ريخته مىشود پس بسيار بگوئيد أَسْتَغْفِرُ اللَّه وأَسْأَلُه التَّوْبَةَ )( وابن بابويه به سند معتبر از سالم روايت كرده است كه گفت : رفتم بخدمت حضرت صادق عليه السلام در اواخر ماه رجب كه چند روز از آن مانده بود چون نظر مبارك آن حضرت بر من افتاد فرمود كه آيا روزه گرفته اى در اين ماه گفتم نه والله اى فرزند رسول خدا فرمود كه آنقدر ثواب از تو فوت شده است كه قدر آن را بغير خدا كسى نمىداند به درستى كه اين ماهى است كه خدا آن را بر ماههاى ديگر فضيلت داده وحرمت آن را عظيم نموده وبراى روزه داشتن آن گرامى داشتن را بر خود واجب گردانيده پس گفتم يا ابن رسول الله اگر در باقيمانده اين ماه روزه بدارم آيا به بعضى از ثواب روزه داران آن فايز مىگردم فرمود اى سالم هر كه يك روز از آخر اين ماه روزه بدارد خدا او را ايمن گرداند از شدت سكرات مرگ واز هول بعد از مرگ واز عذاب قبر وهر كه دو روز از آخر اين ماه روزه دارد بر صراط به آسانى بگذرد وهر كه سه روز از آخر اين ماه را روزه دارد ايمن گردد از ترس بزرگ روز قيامت واز شدتها وهولهاى آن روز وبرات بيزارى از آتش جهنم به او عطا كنند )وبدانكه از براى روزه ماه رجب فضيلت بسيار وارد شده است وروايت شده كه : اگر شخص قادر بر آن نباشد هر روز صد مرتبه اين تسبيحات را بخواند تا ثواب روزه آن را دريابد سُبْحَانَ الإِلَه الْجَلِيلِ سُبْحَانَ مَنْ لا يَنْبَغِي التَّسْبِيحُ إِلا لَه سُبْحَانَ الأَعَزِّ الأَكْرَمِ سُبْحَانَ مَنْ لَبِسَ الْعِزَّ وهُوَ لَه أَهْلٌ .
از جمله اعمال این ماه ، دعایی است که مسنحب است بعد از هر نماز خوانده شود . مرحوم شیخ عباس قمی چنین می گوید :سيد بن طاوس روايت كرده از محمد بن ذكوان كه معروف به سجاد است براى آنكه آنقدر سجده كرد وگريست در سجود كه نابينا شد گفت : عرض كردم به حضرت صادق عليه السلام فداى تو شوم اين ماه رجب است تعليم بنما مرا دعايى در آن كه حق تعالى مرا به آن نفع بخشد .حضرت فرمود بنويس بِسْمِ اللَّه الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ بگو در هر روز از رجب در صبح وشام در عقب نمازهاى روز وشب يَا مَنْ أَرْجُوه لِكُلِّ خَيْرٍ وآمَنُ سَخَطَه عِنْدَ [ مِنْ ] كُلِّ شَرٍّ يَا مَنْ يُعْطِي الْكَثِيرَ بِالْقَلِيلِ يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ سَأَلَه يَا مَنْ يُعْطِي مَنْ لَمْ يَسْأَلْه ومَنْ لَمْ يَعْرِفْه تَحَنُّنا مِنْه ورَحْمَةً أَعْطِنِي بِمَسْأَلَتِي إِيَّاكَ جَمِيعَ خَيْرِ الدُّنْيَا وجَمِيعَ خَيْرِ الآخِرَةِ واصْرِفْ عَنِّي بِمَسْأَلَتِي إِيَّاكَ جَمِيعَ شَرِّ الدُّنْيَا و [ جَمِيعَ ] شَرِّ الآخِرَةِ فَإِنَّه غَيْرُ مَنْقُوصٍ مَا أَعْطَيْتَ وزِدْنِي مِنْ فَضْلِكَ يَا كَرِيمُراوى گفت پس گرفت حضرت محاسن شريف خود را در پنجه چپ خود وخواند اين دعا را به حال التجا وتضرع به حركت دادن انگشت سبابه دست راست پس گفت بعد از اين يَا ذَا الْجَلالِ والإِكْرَامِ يَا ذَا النَّعْمَاءِ والْجُودِ يَا ذَا الْمَنِّ والطَّوْلِ حَرِّمْ شَيْبَتِي عَلَى النَّارِ .

وهابی ها در بحث شرف و منزلت و فضیلت عبادات ماه رجب ، همانند دیگر مواضع اعتقادی ، با شیعه مخالف اند ولی در میان اهل تسنن علمایی وجود داشته و دارند که بحث شرف و استحباب انجام اعمالی خاص در این ماه همانند روزه گرفتن در آن را قبول داشته و بیان کرده اند .
-سید بکری دمیاطی در " حاشیه اعانه الطالبین " ج 1 ص 313 چنین می گوید : قال الإمام أبو شامة شيخ المصنف رحمه الله تعالى : ومن أحسن ما ابتدع في زماننا ما يفعل في كل عام في اليوم الموافق ليوم مولده ( ص ) : من الصدقات والمعروف وإظهار الزينة والسرور ، فإن ذلك مع ما فيه من الاحسان إلى الفقراء يشعر بمحبة النبي ( ص ) وتعظيمه وجلالته في قلب فاعل ذلك ..... قيل : ومن البدع صوم رجب ، وليس كذلك بل هو سنة فاضلة ، كما بينته في الفتاوي وبسطت الكلام عليه .
امام ابوشامه - استادِ مولف اعانه الطالبین - می گوید : از جمله بدعتهای خوب در زمان این است که هر سال ، در روز میلاد رسول الله صلی الله علیه و آله ، دادن صدقات و اظهار زینت و شادی و سرور انجام می گردد . زیرا در آن احسان به فقرا سبب محبت به پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و موجب تعظیم و تجلیل پیامبر در قلب فاعل آن می شود .... گفته می شود که روزه ماه رجب بدعت است ! ولی این امر چنین نیست بلکه این عملی ، سنتی شایسته است ، آنچنان که در فتاوی آن را بیان کرده و مبسوط در موردش صحبت کرده ایم .

-شوکانی در " نیل الاوطار " ج 4 ص 323 نیز در باب مشروعیت روزه ماه رجب چنین می گوید :( فائدة ) ظاهر قوله في حديث أسامة : إن شعبان شهر يغفل عنه الناس بين رجب ورمضان أنه يستحب صوم رجب ، لأن الظاهر أن المراد أنهم يغفلون عن تعظيم شعبان بالصوم كما يعظمون رمضان ورجبا به .... . وقد ورد ما يدل على مشروعية صومه على العموم والخصوص ، أما العموم فالأحاديث الواردة في الترغيب في صوم الأشهر الحرم وهو منها بالاجماع . وكذلك الأحاديث الوارد في مشروعية مطلق الصوم .ظاهر کلام پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در اسامه که فرمودند : ماه شعبان ماهی است که مردم -بین ماه رجب و رمضان - از آن غافل می شوند ؛ این است که روزه ماه رجب مستحب است زیرا ظاهر بر این است که مردم آنچنان که با گرفتن روزه ، ماه رمضان و رجب را تعظیم و بزرگ می دارند ولی از گرفتن روزه ماه شعبان و بزرگداشت این ماه ، عفلت می کنند .در مور مشروعیت روزه گرفتن در ماه رجب ، روایات هم به صورت عام و هم به صورت خاص وارد شده است و بر روایاتی عام که در مورد ترغیب و تشویق به روزه ماه های حرام ( از جمله رجب ) وارد شده ، اجماع وجود دارد و همچنین بر احادیثی که در مورد مشروعیت مطلق در مورد روزه گرفتن آمده است .

[/b]
ادامه دارد ........

العبد الاحقر - مقداد العلویhttp://www.islamtxt.ir/taxonomy/term/78

---

در همان مصدر ص 334 می گوید :
أخرج عن ابن عمر ما يدل على أنه كان يكره صوم رجب ، ولا يخفاك أن الخصوصات إذا لم تنتهض للدلالة على استحباب صومه انتهضت العمومات ، ولم يرد ما يدل على الكراهة حتى يكون مخصصا لهاروایتی از ابن عمر بیان شده که دال بر آن است که او ، روزه ماه رجب را مکروه می دانست .
مخفی نماند که خصوصات توانایی مقابله با دلالت عمومات در باب استحباب آن را ندارد و هیچ روایتی دال بر کراهت روزه ماه رجب وارد نشده که بتواند مخصص آن باشد .

وی در همان مصدر ص 335 می گوید : قوله : وصم أشهر الحرم هي شهر القعدة والحجة ومحرم ورجب . ( وفيه دليل ) على مشروعية صومها ، أما شهر محرم ورجب فقد قدمنا ما ورد فيهما على الخصوصدر این سخن : مشهورترین ماه های حرام یعنی ذی القعده و ذی الحجه و محرم و رجب را روزه بگیر ؛ دلالت بر آن است که روزه در این ماه ها مشروع و صحیح است . و اما ماه محرم و رجب ، قبلا به روایاتی که اختصاصا در مورد - جواز روزه گرفتن در - آنها آمده ، اشاره کرده ایم .

در فتاوی ابن الصلاح ( فتاوی ابن الصلاح ج 1 ص 180 مساله 28 ) این چنین سوال و جوابی آمده است :صوم رجب كله هل على صائمه إثم أم له أجر وفي حديث عن النبي صلی الله علیه وسلم يرويه ابن دحية الذي كان بمصر أنه قال قال رسول الله صلی الله علیه وسلم إن جهنم لتسعر من الحول إلى الحول لصوام رجب هل صح ذلك أم لا

أجاب رضي الله عنه لا إثم عليه في ذلك ولم يؤثمه بذلك أحد من علماء الأمة فيما نعلمه بلى قال بعض حفاظ الحديث لم يثبت في فضل صوم رجب حديث أي فضل خاص وهذا لا يوجب زهدا في صومه فيما ورد من النصوص في فضل الصوم مطلقا والحديث الوارد في كتاب السنن لأبي داود وغيره في صوم الأشهر الحرم كاف في الترغيب في صومه وأما الحديث في تسعير جهنم لصوامه فغير صحيح ولا تحل روايته والله أعلم
سوال : در مورد روزه ماه رجب ، آیا بر روزه گیرنده گناه نوشته میشود یا پاداش ؟ و روایتی که ابن دحیه - زمانی که در مصر بود - از پیامبر نقل میکند که جهنم آتش خود را سال به سال برای کسی که در ماه رجب روزه بگیرد آمده میکند صحیح است یا خیر ؟
پاسخ : بر کسی که روزه ( ماه رجب ) میگیرد گناهی نیست و هیچیک از علما نیز او را مقصر نمیدانند . آری! برخی از حفاظ حدیث گفته اند که در مورد فضل روزه ماه رجب روایتی ثابت نیست (این سخن ) یعنی : فضلی خاص . و لذا این امر مانع از زهد برای روزه گرفتن نمیگردد زیرا روایات در مورد فضل مطلق روزه گرفتن آمده و حدیث وارد شده در سنن ابی داود و غیره در مورد فضل روزه گرفتن ماه های حرام برای ترغیب و تشویق به روزه گرفتن کافیست . و حدیث آمادگی جهنم برای روزه دار ماه رجب صحیح نیست و حلال نیست روایت شود.


-حطاب رعینی در " مواهب الجلیل " ج 3 ص 325 - 326 و ابن حجر مکی در " الفتاوی الفقهیه الکبری " ج 2 ص 53 - 54 نیز بعد از نقل این سخنان ابن الصلاح ، از قول عز الدین عبدالسلام این چنین نقل میکنند :فإنه سُئِلَ عَمَّا نُقِلَ عن بَعْضِ الْمُحَدِّثِينَ من مَنْعِ صَوْمِ رَجَب وَتَعْظِيمِ حُرْمَتِهِ وَهَلْ يَصِحُّ نَذْرُ صَوْمِ جَمِيعِهِ فقال في جَوَابِهِ نَذْرُ صَوْمِهِ صَحِيحٌ لَازِمٌ يَتَقَرَّبُ إلَى اللَّهِ تَعَالَى بمثله وَاَلَّذِي نهى عن صَوْمِهِ جَاهِلٌ بِمَأْخَذِ أَحْكَامِ الشَّرْعِ وَكَيْف يَكُونُ مُنْهَيَا عنه مع أَنَّ الْعُلَمَاءَ الَّذِينَ دَوَّنُوا الشَّرِيعَةَ لم يَذْكُر أَحَدٌ منهم انْدِرَاجَهُ فِيمَا يُكْرَه صَوْمُهُ بَلْ يَكُونُ صَوْمُهُ قُرْبَةً إلَى اللَّهِ تَعَالَى لِمَا جاء في الْأَحَادِيثِ الصَّحِيحَةِ من التَّرْغِيبِ في الصَّوْمِ .... وَمَنْ عَظَّمَ رجب ( ( ( رجبا ) ) ) بِجِهَةٍ غَيْرِ ما كانت الْجَاهِلِيَّةُ يُعَظِّمُونَهُ بِهِ فَلَيْسَ مُقْتَدِيًا بِهِمْ وَلَيْسَ كُلُّ ما فَعَلُوهُ مَنْهِيًّا عن فِعْلِهِ إلَّا إذَا نَهَتْ الشَّرِيعَةُ عنه أو دَلَّتْ الْقَوَاعِدُ على تَرْكِهِ وَلَا يُتْرَكُ الْحَقُّ لِكَوْنِ أَهْلِ الْبَاطِلِ فَعَلُوهُ وَاَلَّذِي يَنْهَى عن صَوْمِهِ جَاهِلٌ مَعْرُوفٌ بِالْجَهْلِ وَلَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُقَلِّدَهُ في دِينِهِ إذْ لَا يَجُوزُ التَّقْلِيدُ إلَّا لِمَنْ اُشْتُهِرَ بِالْمَعْرِفَةِ بِأَحْكَامِ اللَّهِ تَعَالَى وَبِمَآخِذِهَا وَاَلَّذِي يُضَاف إلَيْهِ ذلك بَعِيدٌ عن مَعْرِفَةِ دِينِ اللَّهِ تَعَالَى فَلَا يُقَلِّد فيه وَمَنْ قَلَّدَهُ غُرَّ بِدِينِهِاز عز الدین عبدالسلام در مورد سخن برخی از محدثین که از روزه ماه رجب منع و از تعظیم و تکریم این ماه نهی کرده اند سوال شد و اینکه آیا نذر روزه هم روزهای این ماه صحیح است یا خیر ؟ او جواب داد :نذر روزه ماه رجب صحیح است و به مثل چنین عملی به سوی خداوند متعال تقرب جسته میشود . و کسی که از روزه گرفتن آن نهی کند جاهل به ماخد احکام شریعت است و چگونه میتوان از آن نهی کرد با اینکه علمایی که احکام شریعت را تدوین کرده اند هرگز روزه گرفتن این ماه را در باب مکروهات روزه نیاورده اند بلکه روزه این ماه سبب نزدیکی به خدا شده آنچنان که در احادیث صحیح در ترغیب به روزه گرفتن آمده است ..... و هر کس ماه رجب را به غیر از جهتی که مردم در جاهلیت آن را تکریم میکردند تعظیم و تکریم نماید پس به مردم جاهلیت اقتدا نکرده است و هر عملی که مردم جاهلیت انجام میداده اند مورد نهی قرار نگرفته مگر اعمالی که شرع از آنها نهی کرده و یا قواعد فقهی دال بر ترک آنها می باشد . و امر حق بخاطر انجام شدن آن توسط اهل باطل هرگز ترک نمیشود . و کسی که از روزه ماه رجب نهی میکند جاهلی است که نادانی اش او را مشهور ساخته و حلال نیست که مسلمان در دینش از او تقلید نماید زیرا تقلید تنها از کسی که مشهور به معرفت به احکام الهی و ماخذ آن باشد جایز است و کسی که به دین چیزی اضافه نماید از معرفت دین خدا دور است و نباید از او تقلید شود و هر کس از او تقلید کند به دینش فریفته شده است.

-ابن حجر مکی متعصب شافعی در ادامه میگوید :وقد تَقَرَّرَ أَنَّ الحديث الضَّعِيفَ وَالْمُرْسَلَ وَالْمُنْقَطِعَ وَالْمُعْضِلَ وَالْمَوْقُوفَ يُعْمَلُ بها في فَضَائِلِ الْأَعْمَالِ إجْمَاعًا وَلَا شَكَّ أَنَّ صَوْمَ رَجَبٍ من فَضَائِلِ الْأَعْمَالِ فَيُكْتَفَى فيه بِالْأَحَادِيثِ الضَّعِيفَةِ وَنَحْوِهَا وَلَا يُنْكِرُ ذلك إلَّا جَاهِلٌ مَغْرُورٌدر ( قواعد علم الحدیث ) مقرر است که اجماع بر عمل به حدیث ضعیف و مرسل و منقطع و معضل و موقوف در فضائل اعمال می باشد و بی شک روزه ماه رجب از فضائل اعمال است و احادیث ضعیف بر عمل به آن کفایت میکند و هیچکس این مطلب را رد نمیکند مگر جاهل مغرور.

وی در همان مصدر ج 2 ص 69 نیز در جواب سوالی میگوید :وَأَمَّا شَهْرُ رَجَب فَقَدْ قال بَعْضُ أَئِمَّتُنَا أَنَّهُ أَفْضَلُ من سَائِرِ الشُّهُورِ لَكِنَّهَا مَقَالَةٌ ضَعِيفَةٌ بَلْ لم يَصِحَّ أَنَّهُ صلى اللَّهُ عليه وسلم صَامَهُ بَلْ رَوَى ابن مَاجَهْ عن ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ صلى اللَّهُ عليه وسلم نهى عن صِيَامِهِ لَكِنَّ الصَّحِيحَ وَقْفُهُ على ابْنِ عَبَّاسٍ وَحِينَئِذٍ فَلَا شَاهِدَ في ذلك لِكَرَاهَةِ صَوْمِ رَجَب خِلَافًا لمن ( ( ( لما ) ) ) وَرَدَ عليه بَلْ رَوَى أبو دَاوُد أَنَّهُ صلى اللَّهُ عليه وسلم نَدَبَ الصَّوْمَ في الْأَشْهُرِ الْحُرُمِ وَرَجَبُ أَحَدهَا وَرَوَى أبو دَاوُد وَغَيْرُهُ عن عُرْوَةَ أَنَّهُ قال لِعَبْدِ اللَّهِ بن عُمَرَ هل كان رسول اللَّهِ صلى اللَّهُ عليه وسلم يَصُومُ في رَجَبٍ قال نعم وَيُشَرِّفُهُ قَالَهَا ثَلَاثًا وقد قال أبو قِلَابَةَ إنَّ في الْجَنَّةِ قصر ( ( ( قصرا ) ) ) الصوام ( ( ( لصوام ) ) ) رَجَبٍ قال الْبَيْهَقِيُّ أبو قِلَابَةَ من كِبَار التَّابِعِينَ لَا يَقُولُهُ إلَّا عن بَلَاغٍ فَثَبَتَ نَدْبُ صَوْمِهِ وَأَنَّهُ ليس مَكْرُوهًا وَأَنَّ الْقَوْلَ بِالْكَرَاهَةِ فَاسِدٌ بَلْ غَلَطٌو اما در مورد ماه رجب ، برخی از ائمه ما میگویند که این ماه از سایر ماه ها برتر است ولی این سخن ضعیف بوده و اینکه پیامبر در این ماه روزه گرفته باشد نیز صحیح نیست بلکه ابن ماجه از ابن عباس روایت کرده که پیامبر از روزه گرفتن در ماه رجب نهی کرده است . (ابن حجر میگوید ) لکن صحیح این است که این روایت موقوف به ابن عباس بوده ولذا شاهدی بر کراهت این روزه نیست بلکه بر خلاف آن روایاتی آمده (مثلا) ابوداود روایت کرده که پیامبر روزه ماههای حرام را خوب و مستحب میدانسته و ماه رجب نیز یکی از همین ماه ها میباشد. و ابوداود و دیگران از عروه روایت کرده اند که به عبدالله بن عمر گفت : آیا رسول الله صلی الله علیه و آله در ماه رجب روزه میگرفت ؟ او پاسخ داد : آؤی ! و آن را بزرگ میداشت و این جمله را 3 بار تکرار کرد . و ابوقلابه میگوید : در بهشت برای کسی که در ماه رجب روزه بگیرد قصری وجود دارد . بیهقی میگوید ک ابوقلابه از بزرگان تابعین میباشد و این سخن را مگر از روی اطلاع نمیگوید پس مستحب بودن روزه ما رجب ثابت بوده و مکروه نیست و قول به کراهت نیز فاسد و غلط است .


-ملا علی قاری حنفی نیز در " الاسرار المرفوعه فی الاخبار الموضوعه " ص 460 - 461 میگوید :وأما قوله وكل حديث في ذكر صوم رجب وصلاة بعض الليالي فيه فهو كذب مفترى ففيه بحث إذ قد ورد في صيام رجب أحاديث متعددة ولو كانت ضعيفة لكنها يتقوى بعضها ببعض وقد أوردت نبذا منها في رسالتي الأدب في رجب والقوام للصوام أيضا نعم بعض ما ورد فيه موضوع كما بينه بقوله پس در مورد این سخن ابن حجر که هر حدیثی که در آن ذکری از روزه ماه رحب و نماز در برخی از شبهای آن آمده باشد دروغ است ، بحث است زیرا احادیث وارد شده در مورد روره ماه رجب متعدد و زیاد است و با اینکه ضعیف السند هستند ولی هر کدام بعض دیگر را تقویت میکنند و ما گروهی از آنها را در رساله « الادب فی رجب » و «القوام للصوام » آورده ایم . آری برخی از روایات وارد شده در این زمینه جعلی می باشند .
وی پس از بیان برخی از این روایات میگوید :قلت وهو محمول على اعتقاد وجوبه كما كان في الجاهلية وإلا فلم يقل أحد من العلماء بكراهة صومهمیگویم : نهی از روزه ماه رجب حمل بر اعتقاد به وجوب آن همانند دوران جاهلیت می باشد و الاّ هیچکس از علما نگفته است که روزه این ماه مکروه است.
به هر حال ، چه این سخنان اهل تسنن باشد و چه نباشد ، شیعیان عقیده خودشان را از قرآن و اهل بیت علیهم السلام می گیرند و اگر اشاره ای به سخنان اهل تسنن می شود صرفاً از جهت الزام و اسکات خصم است .




http://www.islamtxt.ir/taxonomy/term/78